Di sản văn hóa: Trùng tu để giữ gìn văn hóa Việt


Không thể phủ nhận việc tu bổ, tôn tạo di tích đã cứu không ít di tích có giá trị văn hóa, lịch sử thoát khỏi nguy cơ thành phế tích song trước sự việc hàng loạt di tích bị “trùng tu”, “tôn tạo” theo “kiểu đập đi làm mới” thời gian qua, dư luận đang bức xúc đặt dấu hỏi cho việc bảo tồn di sản tại Việt Nam.

>Hàng loạt di tích bị xâm phạm

Có lẽ ngày 24 tháng 8 năm nay sẽ là ngày mà các nhà nghiên cứu, bảo tồn nhớ nhất trong năm. Bởi vào ngày này, vụ việc tự ý hạ giải, trùng tu phá hỏng kiến trúc văn hóa lịch sử nghìn năm của chùa Trăm gian đã được báo chí phát hiện. Để rồi từ đây, một làn sóng phẫn nộ, bức xúc đã nổ ra và được đẩy lên cao trào. Nhưng sự việc không dừng lại ở đó và cũng không phải chùa Trăm Gian là di tích đầu tiên bị xâm phạm.

Khi dư luận chưa hết bức xúc về vụ việc chùa Trăm gian thì đầu tháng 9 tại tỉnh Hưng Yên, đình cổ Ngu Nhuế – một di tích cấp quốc gia bị san phẳng lại được phát hiện. Đình cổ Ngu Nhuế là một ngôi đình cổ được khởi dựng từ thế kỷ XII, dưới thời vua Tự Đức, đình được trùng tu lại và đến năm 1989 đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Trải qua thời gian dài, đình đã bị xuống cấp nghiêm trọng ở nhiều hạng mục vì thế năm 2010, Ban quản lý đình đã gửi đơn xin kinh phí, tu bổ, sửa chữa tới Sở VHTTDL tỉnh Hưng Yên. Các đơn vị chức năng của Sở VHTTDL Hưng Yên đã về kiểm tra và cũng thừa nhận tình trạng xuống cấp này song với lý do đã hết chỉ tiêu kinh phí nên đợi năm 2011 giải quyết. Thế nhưng không hiểu vì lý do gì mà đình cổ Ngu Nhuế đã bị hạ giải để tu bổ, tôn tạo mà không có bất kỳ một giấy tờ nào xin phép. Khi đoàn thanh tra Bộ VHTTDL phát hiện ra sai phạm và yêu cầu tỉnh Hưng Yên ngừng ngay việc tu bổ thì đình đã kịp được san phẳng.

Dư luận chưa quên năm  2009, đền Và ở thôn Vân Gia, thị xã Sơn Tây, Hà Nội cũng đã bị “bức tử ” với danh nghĩa núp bóng việc trùng tu di tích. Đền Và thờ thần núi Tản Viên, vị thần đứng đầu trong tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Đền được Nhà nước xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1964. Thực tế nhìn nhận thì đền Và cũng đã có một số hạng mục bị xuống cấp và hư hỏng, điều này dễ hiểu thôi vì đền đã mấy trăm năm tuổi nên việc hỏng hóc một số chỗ là điều tất yếu song chưa đến mức để phải đập đi làm mới..

Rồi sự việc Đền Mẫu, một di tích cấp quốc gia quan trọng nằm trong quần thể di tích Phố Hiến cũng bị xâm hại. Đền Mẫu là di tích kiến trúc tiêu biểu được xếp hạng di tích cấp Quốc gia năm 1990. Đây còn là điểm du lịch tâm linh thu hút nhiều du khách đến tham quan, cúng lễ. Đền Mẫu thuộc sự quản lý của UBND phường Quang Trung, thành phố Hưng Yên. Hàng năm Đền Mẫu đón hàng vạn lượt khách tham quan du lịch, và là điểm du lịch tín ngưỡng nổi tiếng lâu nay của khu vực phía Bắc. Vậy nhưng mới đây, Đền Mẫu đã bị xâm phạm khi chưa có được sự đồng ý của các cơ quan chức năng ngành văn hóa. Đầu tháng 7 năm 2012, UBND phường Quang Trung có tờ trình số 64 lập ngày 7/7/2012 lên UBND thành phố Hưng Yên xin được cải tạo, nâng cấp, xây dựng cổng khuôn viên đền Mẫu gồm khuôn viên và 9 gian ki ốt bán hàng thuộc khu vực khoanh vùng bảo vệ II. Trong khi còn đang chờ các cấp có thẩm quyền xem xét, đồng thuận 9 gian ki ốt đã chuẩn bị hoàn tất để đưa vào khai thác sử dụng. Mặc dù sau đó Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND phường Quang Trung, TP. Hưng Yên đã lý giải cho sự việc này. Chưa nói đến việc tự ý tiến hành xây dựng khi tờ trình chưa được phê duyệt, thì ngay cả việc Chủ tịch UBND thành phố Hưng Yên cho phép cải tạo nâng cấp đền Mẫu vẫn là không đúng quy định của pháp luật Theo Luật Di sản, UBND thành phố Hưng Yên không có quyền cho xây mới hạng mục thuộc vùng II của di tích cấp quốc gia. Mục 3 điều 32 của Luật Di sản quy định rõ việc xây dựng công trình bảo vệ và phát huy giá trị ở khu bảo vệ II đối với di tích cấp quốc gia phải được sự đồng ý bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ VHTTDL.


>>Cần trùng tu, tôn tạo để giữ gìn lịch sử, văn hóa
Chỉ trong một thời gian ngắn, hàng loạt di tích đã được xếp hạng đã và đang bị ép “làm mới” được đưa ra công luận khiến quần chúng nhân dân không khỏi bức xúc, phẫn nỗ. Việc này đã khiến nhiều người tự hỏi, vậy có nên chăng tiếp tục việc trùng tu, tôn tạo di tích?

Tính đến hết tháng 8 năm 2012, cả nước có 40.000 di tích văn hóa được kiểm kê, 23 di tích được Nhà nước xếp hạng Di tích Quốc gia cấp đặc biệt, trên 6.000 di tích được xếp hạng cấp tỉnh. Đó là chưa kể đến những Di tích, địa danh đã được Unesco công nhận như: Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, Hoàng Thành Thăng Long… Trong số hàng chục nghìn di tích và di sản này, phần nhiều đã bị xuống cấp bởi để được xếp hạng nghĩa là phải đạt đủ những tiêu chí về kiến trúc, văn hóa, lịch sử,..

Việc tôn tạo và trùng tu đã cứu không ít di tích thoát khỏi việc bị xóa sổ, góp phần đưa cố đô Huế, phố cổ Hội An, khu di tích Mỹ Sơn…lên bản đồ thế giới và trở thành điểm du lịch hấp dẫn cho du khách trong cũng như ngoài nước.

Mục đích của việc bảo tồn nói cụ thể là để góp phần gìn giữ truyền thống văn hóa của dân tộc. Các di tích nói chung chính là chứng cứ lịch sử của mỗi quốc gia vì thế việc gìn giữ là điều tất yếu. Không chỉ ở Việt Nam mà ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, việc bảo tồn văn hóa truyền thống, di tích lịch sử, luôn luôn là vấn đề được coi trọng. Một quốc gia sẽ mất đi hồn cốt nếu không có lịch sử, thiếu tính văn hóa. Vì thế không thể nói là không nên trùng tu, tôn tạo di tích. Nếu như chúng ta không làm, mà cứ để các di tích hư hỏng rồi theo thời gian bị xóa sạch thì chúng ta sẽ để lại những gì cho thế hệ mai sau?

Dư luận bức xúc là điều dễ hiểu nhưng cần bình tĩnh và xem xét mọi việc theo cách nhìn toàn diện và công bằng. Việc phân cấp quản lý di tích ở nước ta rất rõ ràng và chặt chẽ. Bộ VHTTDL quản lý vĩ mô, xây dựng quy chế, chế tài và ban hành văn bản pháp lý. Các địa phương được phân cấp là đơn vị quản lý trực tiếp di tích. Nói vậy không phải để quy kết hay đùn đẩy trách nhiệm mà là để tìm chính xác nguyên nhân qua đó có định hướng giải quyết cụ thể gốc rễ vấn đề.
Vừa mới đây ngày 11 tháng 9, Ba Lan tiếp tục hỗ trợ cho Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế mở một lớp học cho 30 cán bộ về tập huấn kỹ thuật bảo tồn di sản. Vậy nhưng tất cả những cán bộ đã được học qua lớp về tôn tạo, trùng tu di tích đều là cán bộ của Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế, và các lớp học này đều do quốc tế tài trợ. Vậy những di sản còn lại thì sao? Nếu yêu cầu người thực hiện công việc trùng tu phải có giấy phép hành nghề thì thiết nghĩ phải có lớp học trước đã, bởi dù người thực hiện có muốn cũng chưa biết cần học ở đâu? Về việc này, Bộ VHTTDL cần xem xét, nghiên cứu và sớm cho thực hiện. Bên cạnh đó việc có thể thực hiện ngay đó là nâng cao nhận thức về văn hóa, lịch sử cho các cán bộ quản lý cấp địa phương. Đây là vấn đề không khó để thực hiện bởi ngành văn hóa không thiếu các chuyên gia đủ và thừa kiến thức để giảng dạy về văn hóa, lịch sử, ý nghĩa các di tích đổi với vận mệnh quốc gia..Ngoài những hội thảo về các vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị di sản di tích được tổ chức nhiều đến mức thành thừa cho các nhà nghiên cứu, nhà văn hóa, cần tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn cho các cán bộ văn hóa từ cấp xã, huyện, tỉnh để sớm chấm dứt tình trạng kém nhận thức như vừa qua.Theo Luật Di sản sửa đổi bổ sung có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2010, các tổ chức, cá nhân muốn tham gia trùng tu phải có giấy phép hành nghề trùng tu di tích. Vậy nhưng trên cả nước Việt Nam cho đến nay có được bao nhiêu người có giấy phép hành nghề trùng tu tôn tạo di tích? Tháng 7 vừa qua, được sự tài trợ của CHLB Đức, Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế có mở một lớp đào tạo ngắn hạn cho 8 cán bộ về công tác bảo tồn, trùng tu, tôn tạo di tích. Kết thúc khóa học các cán bộ này được cấp chứng chỉ công nhận đã học qua lớp trùng tu bảo tồn di tích.

Cuối cùng, mỗi di tích đều có một ý nghĩa văn hóa, lịch sử, tâm linh riêng biệt tạo nên hồn cốt Việt Nam. Việc gìn giữ di tích không nên chỉ coi là việc của ngành văn hóa, mỗi cá nhân, tập thể cần ý thức rõ vấn đề này. Các di tích, di sản không chỉ là niềm tự hào mà chính là nguồn cội của mỗi con người Việt, vì thế tất cả chúng ta cần chung tay giữ gìn và bảo tồn.

Nguyễn Hương

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: