Nhà mồ của người Pa Kô


Những nhà mồ hoang phế bị lãng quên, vương vãi khắp nơi hài cốt người chết và những phong tục tiễn đưa người chết lạ kỳ của người Pa Kô.

Những khúc đèo quanh co hiểm trở, nếu không cẩn thận người và xe có thể dễ rớt xuống vực. Từ đất Huế, chúng tôi vượt gần 100 km đường đèo để đến thung lũng A Lưới (Thừa Thiên-Huế).

Nhà mồ và cách tiễn đưa người chết

Theo các già làng miền sơn cước nơi đây, ngày xưa khi làm nhà mồ, người Pa Kô phải vào rừng sâu tìm những cây lồ ô to nhất, đẹp nhất mang về xếp thành bảy đến chín tầng rồi làm chái để che nhà mồ. Thế nhưng bây giờ người Pa Kô làm nhà mồ bằng những tấm tôn.

Nghệ nhân Hồ Thị Tư (Phòng Văn hóa huyện A Lưới), người được xem là lĩnh hội đầy đủ nhất văn hóa của đồng bào Pa Kô, kể: người Pa Kô khi chết được chôn trong lòng đất, sau năm năm được bốc lên và để trên mặt đất. Di hài của người đã mất chỉ được đựng trong bốn tấm gỗ rừng rồi nằm trên mặt đất vĩnh viễn. Những ngôi nhà mồ không được ai ngó ngàng, dần bị xa lánh và trở nên hoang vu. Điều đó tạo nên sự linh thiêng bí ẩn của rừng sâu.

Nhà mồ hiện đại của người Pa Kô. Ảnh: LÊ PHI

Chị Hồ Thị Tư kể về cách chôn cất của người Cơ Tu cho chúng tôi nghe để phân biệt với nghi lễ của người Pa Kô. Khi chôn cất xong thì người Cơ Tu bắt đầu làm lễ cúng. Họ sẽ ra khu vực rừng núi gần nơi chôn cất người chết tìm con châu chấu về mà thờ cúng. Theo quan niệm của người Cơ Tu, con người chỉ chết phần xác, còn phần hồn sẽ biến thành con châu chấu. Con châu chấu được rước về nhà. Người Cơ Tu ở miền rừng núi này thường tổ chức lễ cúng người chết một cách nhẹ nhàng, ít ồn ào. Họ thường chỉ tổ chức trong gia đình và những người thân quen.

Còn người Pa Kô lại tập hợp mọi người trong làng về làm lễ cho người chết. Họ đánh trống, khua thanh la, chiêng với điệu nhanh dồn dập thể hiện niềm vui. Cả làng hòa trong điệu múa, tiếng trống vui mừng tiễn người đã khuất. Với người Pa Kô, những ai chết trước thì được cho vô nhà mồ trước, không như người miền xuôi, khi chết chôn ở nghĩa trang theo thứ bậc, tuổi tác.

Ngôi nhà mồ như được tất cả động vật trong rừng canh giữ và bảo vệ. Các loại xương đầu động vật trâu, bò, lợn… được gắn lên nhà mồ tạo nên sự rùng rợn và kỳ bí. “Bất cứ xương gì cũng có thể gắn lên nhà mồ nhưng người Pa Kô không bao giờ dùng xương chó. Người Pa Kô cho rằng xương chó chỉ mang lại vận đen” – cụ Quỳnh Biền (xã Hồng Thủy) cho biết.

Người Pa Kô quan niệm có những cái chết không được mang về nhà, không được đặt ở nhà Gươl. Những người trong bản, trong thôn cũng không coi trọng những cái chết ấy. Những người chết sông, chết trẻ, chết bất đắc kỳ tử bị dân làng xem là có tội với thần linh, với Giàng. Họ cho rằng đó là những cái chết xấu.

Khách không mời và những điệu múa

Điệu múa PaDiên-CuRu được cất lên để tiễn đưa người chết cũng là lúc những Ra Doóc (khách lạ mặt) bắt đầu đến ăn mừng. Điệu múa PaDiên-CuRu là mối liên hệ duy nhất của con người với thần linh. Điệu múa như muốn báo cáo sắp có một người về với thần linh. Rồi đây người chết được sang một thế giới mới và được thần linh giúp đỡ. Cùng với điệu PaDiên-CuRu là điệu múa Pơr Chêêng Coòng cúng thần núi, thần đất trong tiếng cồng chiêng rộn rã.

Những Ra Doóc nhập cuộc vui vẻ, tiễn đưa người chết như đến thăm nhà người thân vậy. Những Ra Doóc này từ các làng khác đến ăn giỗ. Họ là những vị khách không mời mà đến. Một nhóm có 5-6 người và có một người làm trưởng nhóm. Những vị khách này được dân làng Pa Kô quý trọng, họ nhiệt tình giúp gia đình, người thân của người đã khuất làm mọi việc và vui trong điệu múa PaDiên-CuRu.

Những cái Piêng (lăng) được làm bằng gỗ đã mục, phía trong là bộ hài cốt của người quá cố được bỏ vào trong cái tiểu bằng gỗ sau khi làm lễ cải táng. Ảnh: TL

Năm năm đến 10 năm sau khi mất, con cháu, anh em trong nhà sẽ bốc mộ cho người quá cố. Phong tục làm cỏ cho mộ được người Pa Kô gọi là A Riêu Piing. Cũng có nhà được xem là văn minh, tiến bộ, một năm làm tảo mộ thêm vào ngày 2-9. Nhưng những nhà mồ được chăm nom như vậy rất ít ỏi ở đây. “Một năm mình xớt cỏ hai lần cho mộ ba mẹ. Mình cũng lấy ngày độc lập để làm hiếu. Mình thấy người dưới xuôi hay chú trọng mồ mả lắm, còn người trên mình không ai chú ý cả” – anh Hồ Luân miệng nói mắt nhìn những ngôi mộ bên đường bị lãng quên.

Người Pa Kô thường không ngó ngàng gì đến nhà mồ, nơi mà người thân họ nằm xuống. Gặp nhà mồ họ còn tránh thật xa, không dám lại gần. Những nhà mồ đổ nát nằm bên bìa rừng nhanh chóng bị chìm trong quá khứ.

Những ngôi mộ nổi

Trước khi vào khu nhà mồ, chúng tôi đã bị người Pa Kô trong làng cảnh báo: “Đến gần khu nhà mồ thì phải đứng xa. Không được lại gần đâu, có muốn chụp ảnh cũng nên đứng từ xa, chứ lại gần con ma nó bắt”. Chỉ nghe từng ấy chúng tôi đã vã mồ hôi hột. Cảm giác như có một luồng gió thổi thốc đến từ đằng sau làm chúng tôi nổi gai ốc. Lại một phen thót tim khi anh Hồ Can (34 tuổi) – người dẫn đường rót vào tai: “Nhà mồ bị bỏ hoang lâu rồi, chẳng ai dám vào đó một mình đâu. Người Pa Kô thường không đến gần nhà mồ vì sợ con ma”.

Theo nhiều người ở thị trấn A Lưới, mỗi khi có người chết, người Pa Kô lại yểm bùa tại nhà mồ. Vào đến gần sát chân núi, trước mắt chúng tôi là những ngôi mộ được lợp bằng tôn hoang phế trước nắng mưa, những chiếc tiểu (vật dùng để đựng xương người chết) bằng gỗ rừng nằm ngổn ngang trên mặt đất. Với người miền xuôi, hài cốt sau khi bốc lên, lại tiếp tục được chôn cất. Còn người Pa Kô, sau khi bốc hài cốt sẽ không chôn nữa mà đóng tiểu bỏ trên mặt đất. Nhiều người gọi đây là những ngôi mộ nổi. Phong tục chôn cất đặc biệt này chỉ có người Pa Kô ở thung lũng A Lưới mới có.

Không có một trật tự, thứ bậc nào ở đây. Những tiểu chứa hài cốt bị chồn cáo, chó, mèo xới tung, bật cả nắp. Những bức tường được xây dựng bằng xi măng cũng mốc theo thời gian, bên dưới ngổn ngang những chiếc tiểu nằm èo uột. Những ngôi mộ nổi ấy đang làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường.

LÊ PHI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: